Almanya’da evli çiftlere uygulanan ortak vergilendirme sistemi yeniden gündeme geldi. Maliye Bakanı Lars Klingbeil, özellikle yeni evliliklerde mevcut modelin kaldırılarak daha sınırlı vergi avantajı sunan bir sisteme geçilmesini öneriyor.
Evli çiftler için ortak vergilendirme nedir?
Evli çiftler için ortak vergilendirme (Ehegattensplitting), 1958 yılında CDU’lu Başbakan Konrad Adenauer döneminde getirilen bir vergi uygulamasıdır. Gelirleri farklı olan evli çiftlere vergi avantajı sağlar. Mantığı aslında basit: Vergi dairesi, eşlerin gelirlerini toplar ve ikiye böler. Bu yarı tutar üzerinden gelir vergisi hesaplanır, ardından çıkan vergi ikiyle çarpılır. Düşük gelirlerde vergi oranı daha az olduğu için, bu yöntemle evli çiftler ayrı ayrı vergilendirilmeye kıyasla daha az vergi öder. Kısaca kural şu: Eşler arasındaki gelir farkı ne kadar büyükse, sağlanan vergi avantajı da o kadar yüksek olur.
Avantaj sınırlı olacak, yeni evlilikleri kapsayacak
Önerilen sistemde vergi avantajı tamamen kaldırılmayacak ancak destek sınırlı olacak. Buna göre, daha fazla kazanan eş belirli bir tutarı vergi matrahından düşebilecek. Daha az kazanan eş ise bu geliri kendi oranına göre beyan edecek. Destek yine sürecek ama daha düşük seviyede olacak. Tartışılan bu plan şimdilik mevcut evlilikler için geçerli değil. Yeni düzenlemenin yeni evlenen çiftleri etkilemesi bekleniyor.
Mevcut sistemin, özellikle kadınları yarı zamanlı çalışmaya yönelttiği eleştirisi tartışmanın merkezinde yer alıyor. Yeni model ise iş gücüne katılımı artırmayı hedefliyor. Ancak yetkililer, bunun için çocuk bakım hizmetlerinin de güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Sonuç olarak çocuklu bir aileyi düşündüğümüzde, anne ve babanın çalıştığı saatlerde çocuğunun da bakım hizmetinden faydalanması gerekiyor. Bu sağlanmadığında eşlerden biri – ki bu çoğunlukla kadınlar oluyor – çocuğuna bakmak için iş hayatından uzak kalıyor.
Arka kapıdan vergi artışı eleştirisi
Almanya Vergi Mükellefleri Birliği (BdSt), Maliye Bakanı’nın planlarını eleştirdi. Kurum, söz konusu planları “arka kapıdan vergi artışı” olarak nitelendiriyor. Uygulamanın kaldırılmasının “özellikle düşük ve orta gelirli aileler üzerinde yük oluşturacağı” ifade ediliyor. BdSt, çalışmayı daha cazip hale getirmek için gelir vergisinin düşürülmesini talep ediyor ve “Vergi artışı tartışmaları sadece hayal kırıklığı yaratır ve ek bir çalışma teşviki sağlamaz” açıklamasında bulundu.
Sistem değişirse maliyeti ne olacak?
Merkur.de’nin haberine göre, yeni plan hayata geçirebilirse, eşlerden birinin yılda 80.000 euro kazandığı ve diğerinin hiç geliri olmadığı bir evlilikte yıllık 8.298 euro ek vergi yükü oluşacak. Bir eşin 70.000 euro, diğerinin 10.000 euro kazandığı durumda bu ek yük 3.846 euro olacak. Gelirin 50.000’e 30.000 euro şeklinde bölündüğü durumdaysa 347 euro daha fazla vergi ödenecek. Eğer iki eş de aynı miktarda kazanıyorsa, bu durumda ek bir yük oluşmuyor.
Alman Vergi Mükellefleri Enstitüsü (DSi) Bilimsel Direktörü Matthias Warneke, 2023 yılında yaptığı açıklamada, sistemin tamamen kaldırılması halinde evli çiftlerin yılda yaklaşık 25,15 milyar euro daha fazla vergi ödemek zorunda kalacağını belirtmişti. Uzman, “Bundan büyük ölçüde çocuklu evli çiftler etkilenir” demişti. Ancak bu rakam Almanya’daki tüm evli çiftleri kapsıyor; Klingbeil’in reform planlarına göre kaldırma işlemi yalnızca gelecekte yapılacak evlilikler için geçerli olacak. Bu yüzden gerçek ek vergi yükü daha düşük olacaktır.
Vergi sınıflarında da değişiklik planı
Maliye Bakanlığı, evli çiftler için kullanılan III ve V vergi sınıflarını kaldırmayı planlıyor. Bunun yerine tüm çiftlerin daha dengeli sonuç verdiği belirtilen “faktörlü IV. vergi sınıfına” geçmesi öngörülüyor.
Bu yazı da tüm vergi sınıflarını açıklamalarıyla birlikte bulabilirsiniz: Almanya’da vergi sınıfları ve vergi sınıfı değiştirme
Evli çiftler için ortak vergi beyanı her zaman en iyi seçenek olmayabiliyor. Özellikle iki eşin de gelir elde ettiği veya bazı özel durumların bulunduğu hallerde ayrı beyan daha avantajlı sonuçlar verebiliyor. Tek seferlik yüksek ödemeler (örneğin kıdem tazminatı) ya da işsizlik parası, kısa çalışma ödeneği gibi gelirler vergi oranını etkileyebiliyor. Bu gibi durumlarda ayrı beyan, daha düşük vergi anlamına gelebiliyor.
Ortak vergilendirme sistemi üzerine yürüyen tartışma yalnızca vergiyle sınırlı değil. Konu aynı zamanda kadın istihdamı, aile politikası ve sosyal adalet başlıklarıyla da bağlantılı olarak değerlendiriliyor. Kadınlar genellikle bakım yükünü üstlenen taraf olduğu için iş piyasasında yarı zamanlı çalışma modeline yönelmek durumunda kalıyor. O nedenle yalnızca vergi sınıfı değil, toplumsal olarak politikalarda da ciddi dönüşümler gerekiyor.
