ABD Ulusal Arşivi, Nazi geçmişini erişime açtı.
Nazi yönetiminin sona ermesinin üzerinden yaklaşık 80 yıl geçmesine rağmen, Almanya’da birçok kişi hâlâ aile büyüklerinin bu dönemde nasıl bir rol oynadığını merak ediyor. Artık bu sorulara yanıt arayanlar için yeni bir imkân doğdu: ABD Ulusal Arşivi, herhangi bir kayıt zorunluluğu olmadan çevrim içi araştırma yapılabilen geniş bir veri setini erişime açtı.
Nazi geçmişi erişime açıldı
Dijital ortamda artık 1945’e kadar Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi’ne (NSDAP) üye olan yaklaşık 6,6 milyon kişinin bilgileri yer alıyor. Ancak bu sayı, Alman kaynaklarına göre eksik kalıyor. Alman Tarih Müzesi verileri, savaşın sonunda toplam üye sayısının 8,5 milyona ulaştığını ve her beş yetişkinden birinin en azından resmî olarak Nazi rejimiyle bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.
DW Türkçe’nin haberine göre, Tarihçi Johannes Spohr, ABD’deki bu yeni erişim imkânını olumlu bir gelişme olduğunu söyledi ve “Geniş bir kamuoyu için çevrim içi araştırma yapmak artık gerçekten cazip hale gelmiş görünüyor” ifadelerini kullandı. Spohr, benzer kayıtların Almanya’da 1994’ten bu yana Federal Arşiv’de bulunduğunu hatırlattı. Üstelik Almanya’daki arşivlerde üyelik bilgilerinin ötesine geçen daha kapsamlı veriler de var.
Bununla birlikte Almanya’da veri koruma kuralları daha katı. Kişisel bilgiler ancak doğumdan 100 yıl ya da ölümden 10 yıl sonra açıklanabiliyor. Ayrıca araştırma yapmak isteyenlerin yazılı başvuruda bulunması gerekiyor. ABD’deki sistemden farklı olarak, Almanya’da yalnızca akrabalık bağı bulunan kişiler hakkında inceleme yapılabiliyor.
Kayıtlar ne kadar gerçeği yansıtıyor?
Arşivlerde yer alan kartlar; isim, doğum bilgileri, partiye katılım tarihi ve üyelik numarası gibi temel verileri içeriyor. Bazı kayıtlarda adres ve fotoğraflar da bulunuyor. Ancak bu bilgiler, bir kişinin ideolojik bağlılığını ya da suçlara doğrudan katılımını ortaya koymuyor.
Üstelik kayıtların tamamı günümüze ulaşmış değil. Bu nedenle bir kişinin arşivde yer almaması, onun Nazi rejimiyle bağlantısı olmadığı anlamına gelmiyor. Spohr, üyelik ile suç arasındaki farkın altını çizerek, asıl araştırmanın bu noktadan sonra başladığını ifade ediyor.
Uzmanlara göre son yıllarda bu tür araştırmalara olan ilginin artmasında güncel siyasi gelişmeler de etkili. Ukrayna’daki savaş ve Almanya’da aşırı sağın, özellikle AfD’nin yükselişi, birçok kişiyi aile geçmişiyle yüzleşmeye yöneltiyor.
Yok edilmek istenen belgeler nasıl korundu?
Bugün araştırmalara kaynaklık eden belgelerin varlığı ise tesadüf değil. Savaşın son günlerinde Nazi yönetimi bu kayıtları yok etmeyi planladı. Ancak Münih’te bir kâğıt fabrikasının yöneticisi olan Hanns Huber, belgeleri gizleyerek imhayı engelledi. Daha sonra ABD ordusu tarafından ele geçirilen bu arşivler, Nürnberg yargılamalarında da kullanıldı.
(Nürnberg yargılamaları: İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Nazi Almanyası’nın üst düzey siyasi, askeri ve ekonomik liderlerinin savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan yargılanması için kurulan uluslararası askeri mahkeme sürecidir.)
Belgeler uzun süre ABD’nin kontrolünde kaldıktan sonra 1994 yılında Almanya’ya devredildi. Uzmanlara göre bu gecikmenin nedeni, belgelerde adı geçen birçok kişinin savaş sonrası dönemde de etkili konumlarda bulunmasıydı.
Dijital erişim genişleyecek
ABD Ulusal Arşivi’nin bu verileri çevrim içi erişime açması, geniş kitlelerin geçmişle yüzleşmesini kolaylaştırırken, Almanya’da da benzer bir adımın atılması bekleniyor. Federal Arşiv’in, veri koruma sürelerinin dolmasının ardından 2028 yılı civarında bu kayıtları dijital olarak erişime açabileceği öngörülüyor.
